Curso continuo de análise 2022

Se che interesa… coñecer as características que definen os xéneros musicais de Galicia; saber por que os versos dunha muiñeira nova teñen cada un distinto número de sílabas, ou distintos ritmos aínda que os seu número de sílabas sexa idéntico; diferenciar entre variantes rítmicas esenciais e interpretativas, e coñecer os principais medios de variación do ritmo; en definitiva, se che interesa saber como están feitas as cancións tradicionais, o próximo mes de febreiro comeza na Central Folque un novo curso de análise.

Aprendemos escoitando gravacións orixinais, cantando desde partitura e aplicando os coñecementos paso a paso, de xeito progresivo e práctico. Este ano o curso terá 13 sesións de 4 horas cada (52 horas totais). Nel poderás preparar a proba de análise das oposicións a mestres de música.

prezo da matrícula para o curso completo é de 300€ (se queres reservar praza, podes facelo aquí). Seguiremos as recomendacións sanitarias vixentes. O curso terá lugar na Sala Circular do Auditorio de Galicia os sábados indicados no plan, do 5 de febreiro ao 21 de maio, de 10 a 14h, segundo o que ves nesta táboa:

(para descargar a táboa en tamaño máis grande, fai clic aquí)

Como traballamos a análise? Podes ver parte do método noutras páxinas e entradas deste blogue (por exemplo, aquí). Tes algo máis completo na versión publicada no KodályHub da miña guía de análise (+ info nesta entrada). Se tes algunha pregunta sobre o curso, escribe ao enderezo de contacto desta páxina. Se as dúbidas son sobre cuestións administrativas ou matrícula, escribe a matrícula@folque.com.

Aos cursos acostuman presentarse persoas con distintos niveis de formación; entre elas, interesadas en aprender sen o obxectivo final da proba de oposicións. Se non tes unha gran formación en solfexo ou teoría da música pero tes curiosidade e vontade de aprender, e tempo para dedicarlle ao estudo de textos de referencia, partituras e gravacións, os resultados serán palpables. Agardamos por ti no grupo deste curso!

aCentral Folque, Sala Circular do Auditorio de Galicia, 2018 (foto: Alba María Rodríguez)
Publicado en cursos, Sen clasificar | Etiquetado | Deixar un comentario

Cancioneiro do KodályHub

Desde o Instituto Kodály animan aos usuarios que estades rexistrados no KodályHub a contribuír con novas entradas para o Cancioneiro, que agora estende as súas funcionalidades con exemplos para audicións musicais e música coral.

As tres persoas que antes do 8 de xaneiro de 2022 publiquen o maior número de entradas no Cancioneiro (Songbook, agora renomeado como Musicbook) recibirán un 50% de desconto para un dos cursos online de primavera, a escolla dos gañadores. As entradas deben ser aceptadas e online para ser contadas, e poden subirse en calquera das tres categorías.

Entre os cursos pódevos interesar o de metodoloxía, que imparte en castelán unha gran profesional, Lilla Gábor, pero tedes tamén cursos de entrenamento musical (solfexo, entrenamento auditivo baseado no canto) e de entrenamento vocal (canto).

Na entrada sobre A Basic Guide to Folksong Analysis presentaba o Cancioneiro: inclúe “partituras, unha análise básica de elementos musicais presentes nas cancións e unha tradución da letra, xunto con regras do xogo ou baile […] ou exercicios e suxestións de emprego nas aulas. Atoparedes tanto cancións da tradición oral como música erudita. (ligazón ao Cancioneiro). A día de hoxe eu teño subidas tres entradas, con dous xogos e dous canons (si, un dos xogos pode facerse en canon!) que podedes consultar (por exemplo: https://kodalyhub.com/musicbook/records/56915)

Déixovos aquí a descrición do curso de metodoloxía, se estades interesados mirade nesta ligazón e informádevos ben das condicións!

Pedagoxía musical con Lilla Gábor
Duración do curso: 10 x 90 minutos
Número de asistentes: mínimo de 10, máximo de 20 por aula
A música culta no ensino musical – Repertorio e aproximación (CURSO EN CASTELÁN)
Día e hora: xoves de 17:00 a 18:30 UTC+1 (hora central europea). 3 de febreiro-14 de abril de 2022.

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , | Deixar un comentario

Pandereteiras de Mens

Este mes pasado chegaba por fin ás nosas mans, materializado en libro, Pandereteiras de Mens de Beatriz Busto, editado por aCentral Folque. Tiven a sorte de ir seguindo as distintas etapas do estudo e traballo de campo de Beatriz, gran profesional, antropóloga e musicóloga, con quen colaborei na sección dedicada ao estudo musical e na laboriosa tarefa de transcribir as músicas e, sobre todo, as letras (cantas veces houbo que entresacar ou adiviñar estas últimas de entre as ruidosas ferreñas!), para o que nos apoiamos tamén no coñecemento e bo criterio de Felisa Segade e de Antón Santamarina.

A autora comparte connosco os froitos dese longo proceso que supón averiguar que feitos aconteceron na realidade, destapar documentos que non coñeciamos, ou dos que só tiñamos rumores, para elaborar un relato onde se desentrañan significados dos diversos puntos destacables da historia ou historias tecidas arredor destas cinco mulleres.

Se estas mulleres gozaron de sona foi principalmente debido á súa arte coa música, mais na realidade, como confesaba Teresa da Canónigha a Tareixa Navaza na reportaxe desta última para TVE, a elas o que lles “levaba idea” era o baile. O legado musical que coñecemos delas é, fundamentalmente, soporte do baile.

Son cinco mulleres con nomes e apelidos (e alcumes): as irmás Prudencia e Asunción Garrido Ameijende, do lugar de Asalo; e Manuela Lema Villar, Adela Rey Torrado e Teresa Lema Varela, do lugar de Mens, coñecidas alí como Prudencia e Asunción de Beán, Manuela de Benita, Adela da Ghagha e Teresa da Canónigha.

Sobre o estudo musical, destaco o especial que foi (que é) poder examinar varias versións dunha mesma melodía ao longo do tempo, en boca das mesmas cantadoras. Hoxe sabemos máis sobre como se comportan as melodías, e podemos ver como se transforma, por exemplo, un dos sons que Dorothé Schubarth recolleu e transcribiu no Cancioneiro popular galego. Sabemos máis de como é unha melodía a través dos seus cambios, non só nun momento determinado, nunha recolla determinada.

Neste libro contamos co excelente traballo de Benxamín Otero na edición das partituras, que foi laborioso en certos casos por empregar solucións pouco habituais.

Para saber máis sobre os cambios de escala e afinación, sobre os ritmos, sobre as variantes simultáneas e sobre outros detalles que é bo coñecer para amar esta fermosa música de Mens, e asemade de Bergantiños e de Galicia, anímovos a participar nalgunha das presentacións que se farán os próximos días e, por suposto, a escoitar as fermosas voces de Mens no CD e a ler algún dos libros que agora estarán circulando polas librerías e bibliotecas do país.

Este sábado, 18 de decembro, en Malpica. O xoves 23 de decembro, en Santiago. E a info sobre a publicación no sitio da editora.

Non pode un menos que sentirse afortunado de formar parte deste traballo, o agradecemento vai para todas as persoas que o fixeron posible!

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , | Deixar un comentario

Tempo de Nadal

É habitual que nestas datas do ano me ronden pola cabeza varias melodías para destacar do ciclo de Nadal. No 2018-2019 xa publiquei unha entrada sobre dúas variantes dunha fermosa melodía modal. Nesta ocasión achego outros sons, sen moita análise, co ánimo só de que asomen a cabeza entre os moitos que están publicados no APOI e por se, como foi no caso do primeiro deles, lle parecese a alguén máis que sería boa idea seguir cantándoos.

O señor Eliseo entoáballe a Mini no ano 1996, en Carballo, a seguinte melodía ben floreada (clica directamente na partitura para escoitala, ou no destaque anterior para ver a ficha completa!):

En 2019 témola recreada na fermosa voz de Catalina Moura co acompañamento de Ariel Ninas e César Prata. Mira o seu “do Natal aos Reis” para máis temas (e, se che gustan, levar o disco contigo)!

Da seguinte melodía hai moitas gravacións, e esta da colección de Mero é das máis adornadas. Alternánse aquí cantando os irmáns Germán e Pilar Seoane Lata, en Mesía, no ano 1983. Cada un, como era habitual, canta un pé (dous versos, aquí de seis sílabas cada un) da poesía-música. Esta gravación aparece tamén en Dispostas para cantare, CD con libriño editado en 2017 polo 40 aniversario do Museo do Pobo Galego. Ambas as melodías atopádelas na base de datos en Rede do APOI (http://apoi.museodopobo.gal/). (De novo, clica na partitura para escoitar a gravación, ou no destaque anterior para acceder á ficha completa e ás transcricións de música e letra.)

Feliz Nadal, que xa vai vindo!

Publicado en Sen clasificar | Etiquetado , , , | Deixar un comentario

XIX Jornadas de música popular no País Vasco

Soinuenea Fundazioa, Eresbil (Arquivo Vasco da Música) e Musikene (Centro Superior de Música do País Vasco) organizan estas XIX Jornadas de Música Popular: Cancioneros y repertorios tradicionales, que se celebrarán do 19 ao 21 de novembro de 2021 en Donostia, Errenteria e Oiartzun.

Esta edición das xornadas tratará do estudo de cancioneiros e repertorios populares, con sesións de exposición e traballo sobre transcrición e clasificación. Dorothé Schubarth e Antón Santamarina presentarán o Cancioneiro popular galego e coñeceremos diversos arquivos e cancioneiros do País Vasco e de Cataluña no simposio do primeiro día (venres 19).

Eu participarei xunto con Dorothé Schubarth na exposición e sesión práctica sobre transcrición (sábado 20) e falarei sobre a investigación en música tradicional en Hungría no s. XX (El Corpus Musicae Popularis Hungaricae: del plan de Kodály y Bartók (1913) a los tipos melódicos de Járdányi, domingo 21), centrada na edición completa das cancións tradicionais húngaras e na evolución dos sistemas de clasificación.

Para participar nas xornadas é preciso inscribirse. Os detalles sobre a inscrición e o programa completo das xornadas están dispoñibles nesta ligazón.

Errepertorio herrikoiaren bilketa eta katalogazioa

Publicado en Sen clasificar | Deixar un comentario

Curso “A música tradicional en Galicia. Análise e aplicación no ensino”

Este curso introdutorio de 20 horas organizado polo CAFI (Centro Autonómico de Formación e Innovación) ofértase para profesorado de música de conservatorio, secundaria e primaria. Realizarase en Santiago en cinco datas, sábados de mañá: 13 e 27 de novembro, 11 de decembro deste ano e 15 e 22 de xaneiro xa de 2022.

Hai 20 prazas dispoñibles, a data límite de inscrición é o 22 de outubro. Podedes ver a información sobre o curso na plataforma FProfe: https://www.edu.xunta.gal/fprofe/procesaConsultaPublica.do?DIALOG-EVENT-ver=ver&cod_actividade=112700

Neste curso trataremos os elementos musicais máis relevantes da tradición de Galicia e aplicaremos os coñecementos extraídos da análise no ensino regrado da música. Describiremos os distintos elementos musicais que conforman a canción tradicional coa intención de acadar unha visión panorámica, de conxunto, da tradición musical en Galicia. Ofrecerase unha introdución á práctica da análise e suxestións de emprego praćtico ―a través de exercicios concretos― dos elementos e dos procesos musicais nas aulas.

Obxectivos

―Acadar unha visión xeral dos principais xéneros, formas e características musicais da tradición de Galicia.

―Recoñecer xéneros, formas e os seus elementos constitutivos a través da análise das músicas propostas.

―Extraer os principais contidos musicais que serán obxecto de ensino, e empregalos en exercicios prácticos.

Contidos

―Métrica poética: versificación silábica e versificación acentual

―Ritmo e compás: ritmo de orixe propiamente musical e adaptado a textos de versificación acentual

variantes interpretativas e ornamentais; principais tipos de variación rítmica: aumento, diminución, adición; ritmos asimétricos

―Melodía: ámbito; escalas na música tradicional galega

tipos de ámbitos; escalas modais; escalas de menos de sete notas; maiores con final en mi; con notas pivotantes

―Forma da melodía e do texto; cadencias absolutas e relativas; perfil melódico

tipos de variantes formais; secuencias; subdivisión de elementos

―Formas estróficas: simples; compostas con e sen refrán

refráns internos; cuartetas octosilábicas e hexasilábicas; seguidillas; romances zejelescos

―Xéneros: audicións, descrición, análise

definición de xéneros da música vocal (D. Schubarth), con exemplos: muiñeira vella, muiñeira nova; xota vella, xota nova; cantos de berce, infantís e de ritmo libre; regueifas e brindos

―Outras características da música tradicional: variantes estróficas, variantes formais; ornamentación; afinación non temperada; harmonía; música instrumental.

―Aplicación no ensino: exercicios de completar secuencias; compoñer textos e aplicalos a melodías preexistentes; completar melodías; recoñecer notas ornamentadas; recoñecer notas ou fragmentos con variantes melódicas; recoñecer distintas eleccións formais (brindos); canon, quodlibet etc.

Publicado en Sen clasificar | Deixar un comentario

Curso online de análise

Atención: primeira edición do curso online!!

Se che interesa… saber por que os versos dunha muiñeira nova teñen cada un distinto número de sílabas; aprender a resumir a estrutura rítmica dunha cantiga, diferenciando entre variantes rítmicas esenciais e interpretativas; coñecer os xéneros vocais da música de Galicia; en definitiva, saber como están feitas as distintas cancións tradicionais, a través do estudo dos elementos que as compoñen, o próximo mes de outubro tes na Central Folque a primeira oferta online do curso continuo de análise.

Aprendemos escoitando gravacións orixinais, cantando desde partitura e aplicando os coñecementos paso a paso, de xeito progresivo e práctico. O curso de 60 horas de duración desenvólvese en aulas semanais de dúas horas cada unha. Hai dúas opcións de horario: martes de 17 a 19 h (grupo I) ou xoves de 19 a 21 h (grupo II) [se só podes atender o curso de mañá, escribe, consideraremos a posibilidade de abrir un grupo se hai xente dabondo]. Para participar no curso é necesaria boa conexión á Rede, que permita seguir as sesións en vivo por videoconferencia. O prezo da matrícula para o curso completo é de 350€ (se queres reservar praza fai clic aquí).

Os contidos do curso están resumidos nesta táboa:

(se queres descargar a táboa en tamaño máis grande, fai clic aquí)

E como traballamos a análise? Podes ver parte do método noutras páxinas e entradas deste blogue (por exemplo, aquí). Tes algo máis completo na versión publicada no KodályHub da miña guía de análise (+ info sobre ela nesta entrada). As actividades adaptaranse ao espazo web, onde procuraremos manter o traballo cooperativo e de descubrimento, habitual nas aulas presenciais.

Se queres preguntar algo sobre o curso, escribe ao enderezo de contacto desta páxina. Se tes dúbidas sobre cuestións administrativas ou sobre a matrícula, podes escribir a matrícula@folque.com.

30420207_1979473682369759_2385911495984336875_o (1)

Se o teu interese está nas oposicións a mestres de música, aquí poderás preparar a conciencia a análise musical para a primeira proba. Aos cursos acostuman presentarse persoas con distintos niveis de formación; entre elas, interesadas en aprender sen o obxectivo final da proba de oposicións. Se non tes unha gran formación en solfexo ou teoría da música pero tes curiosidade e vontade de aprender, e tempo para dedicarlle ao estudo de textos de referencia, partituras e gravacións, os resultados están garantizados. Se contactas con matrícula@folque.com indícanos por favor se o teu obxectivo é preparar as opos ou non!

Consúltanos o que queiras, únete aos grupos deste curso!

Publicado en cursos | Etiquetado , , | 2 Comentarios

Curso presencial de análise (2020-2021)

Se che interesa… saber por que os versos dunha muiñeira nova teñen cada un distinto número de sílabas; aprender a resumir a estrutura rítmica dunha cantiga, diferenciando entre variantes rítmicas esenciais e interpretativas; coñecer os xéneros vocais da música de Galicia; en definitiva, saber como están feitas as distintas cancións tradicionais, a través do estudo dos elementos que as conforman, o próximo mes de outubro tes na Central Folque unha edición renovada do curso continuo de análise.

Aprendemos escoitando gravacións orixinais, cantando desde partitura e aplicando os coñecementos paso a paso, de xeito progresivo e práctico. Este ano extendemos a duración do curso a 60 horas. Nel poderás preparar a conciencia a análise musical para a proba das oposicións a mestres de música.

Debido á situación actual, o número máximo de prazas este curso é de 9. O prezo da matrícula para o curso completo é de 350€ (se queres reservar praza, podes facelo aquí). Seguindo as recomendacións sanitarias actuais, haberá 1,5 m entre postos e ventilaremos con frecuencia a sala. O curso presencial terá lugar no CSC A Trisca de Santiago de Compostela, en sábados alternos até finais de maio, de 10 a 14h, segundo o plan que ves nesta táboa:

taboa_analise_presencial_20-21

(para descargar a táboa en tamaño máis grande, fai clic aquí)

72283956_2391497777834551_838833522662703104_o

curso 18-19

Como traballamos a análise? Podes ver parte do método noutras páxinas e entradas deste blogue (por exemplo, aquí). Tes algo máis completo na versión publicada no KodályHub da miña guía de análise (+ info nesta entrada). Se tes algunha pregunta sobre o curso, escribe ao enderezo de contacto desta páxina. Se as dúbidas son sobre cuestións administrativas ou matrícula, escribe a matrícula@folque.com.

(Se non podes vir a Santiago, igual che interesaría o curso online; bótalle un ollo!

30420207_1979473682369759_2385911495984336875_o (1)

Aos cursos acostuman presentarse persoas con distintos niveis de formación; entre elas, interesadas en aprender sen o obxectivo final da proba de oposicións. Se non tes unha gran formación en solfexo ou teoría da música pero tes curiosidade e vontade de aprender, e tempo para dedicarlle ao estudo de textos de referencia, partituras e gravacións, os resultados están garantizados. Consúltanos o que queiras, únete ao grupo deste curso!

Publicado en Sen clasificar | 1 comentario

Cadencias relativas

No Cancioneiro Popular Galego de Dorothé Schubarth e Antón Santamarina temos a máis extensa compilación de cancións tradicionais de Galicia —documentada, ordenada e clasificada— que se publicou até o momento. Schubarth emprega no vol. VII criterios estritamente musicais para clasificar as cántigas reunidas dos anteriores volumes. Isto permite presentar xuntas melodías afíns que pola súa función ou texto pertencerían a seccións distintas (por exemplo, unha melodía concreta pode usarse como arrolo ou como muiñeira vella).

Se queremos saber se unha melodía que acabamos de recoller, ou que outros recolleron ou publicaron con posterioridade ao traballo de Schubarth, está incluída no CPG, temos dúas opcións: 1) coñecermos todo o repertorio do Cancioneiro, e gozar dunha excepcional memoria e intuición (hai melodías que se atopan moi modificadas ou transformadas); 2) saber buscar no CPG segundo os criterios empregados nel.

CPG VIIPara buscar melodías no volume VII do Cancioneiro Popular Galego, onde ademais das táboas sinópticas temos índices de todo o material reunido nos seis volumes anteriores, o elemento principal que debemos coñecer e manexar é o das cadencias relativas.

Chamamos cadencia melódica (cadencia, a secas, nun contexto melódico) á última nota dun verso. As cadencias absolutas marcan a altura, a nota ou grao concreto da escala en que remata cada verso.* Coas cadencias relativas márcase a diferenza ou relación de altura (igual, máis alta ou máis baixa) entre as notas en que rematan os versos da cántiga.

As cadencias relativas indícanse con letras. O significado delas explícao Schubarth así:

Taboa_cadencias_relativas

Schubarth preséntaas ademais de forma gráfica, moi útil para recordar o sistema:

cadencias_relativas

Imos aplicar as cadencias relativas á seguinte melodía da colección de Xesús Mato. Trátase dun romance cantado por María “de Ferreiro” en Pedrafita do Cebreiro (1984), e interésame saber se a melodía aparece no CPG. Podes escoitalo no APOI:

exemplo a

MUS243 simple cadencias

A melodía consta de catro versos octosílabos. O último verso remata na nota sol, e correspóndelle a letra X. A cadencia do primeiro verso é máis aguda cá cadencia final: correspóndelle a letra A. Para a cadencia do segundo verso empregamos novamente a letra A, pois remata na mesma nota có verso anterior. A cadencia do terceiro verso é máis baixa cá final: márcase cun Y. As cadencias relativas desta melodía son A A Y X.

Para buscarmos esta melodía no índice das táboas do CPG VII temos que atender á ordenación das táboas. (Se tes o volume na casa e queres practicar a buscar a información, este é o momento de sacalo. Se non o tes, podes descargalo en pdf aquí.)

Os tres grupos principais de melodías en que se ordena o volume son:

I — Melodías en que cada cadencia é igual ou máis baixa con respecto aos versos anteriores. II — Melodías con unha ou máis cadencias máis altas ca algún dos versos anteriores. III — Melodías con unha ou dúas cadencias máis baixas ca o 1º grao.

A melodía que buscamos está, pois, incluída no grupo III. Dentro do grupo III hai tres subgrupos: a, b e c. Atopamos o noso esquema de cadencias relativas baixo a letra a, onde a cadencia máis baixa aparece no penúltimo verso (. . Y X), e máis concretamente na táboa 65 (A A Y X), p. 222.** De entre as seis melodías desta táboa, a que máis se asemella á que buscamos é o canto de seitura (letra b) recollido a Herminia en Castro Caldelas (1979):***

exemplo b

CPG I 17

Para escoita-lo canto de seitura clica aquí (grupo I, cantos de labor; na parte inferior da páxina está o reprodutor; habilita o adobe flash player, dálle ao play e usa as frechas para avanzar até a melodía 17, e nela á segunda estrofa!).

A continuación vemos as dúas melodías arranxadas de forma sinóptica, con dous versos por pentagrama.

MUS243+CPG I 17_02

MUS243+CPG I 17_02_B

As melodías tradicionais son moi maleables. Déixanse acompañar de todo tipo de ritmos, de todo tipo de textos, de versos con diferente número de sílabas, aparecen en contextos moi distintos, con escalas distintas… A estrutura melódica, representada principalmente polas cadencias melódicas por razóns que Schubarth explica na introdución ao CPG VII (§ 13), demostra a súa utilidade en casos coma este, onde atopamos variantes melódicas moi próximas en cantos con distinta función (romance relixioso e canto de seitura). Non é un sistema perfecto (ningún o é, a clasificación de música tradicional é un campo moi complexo), pero si o máis válido, na miña experiencia. Acaído para o tipo de repertorio ao que se aplica e útil, como sistema lexicográfico, para atopar melodías.

♦ — ♦ — ♦ — ♦ — ♦

Nota de opinión: oposicións

Na preparación á proba de análise das oposicións a mestres de música inclúese xeralmente o íncipit melódico tal e como Schubarth o empregou en Cántigas populares (Vigo: Galaxia, 1983), anotando as seis primeiras notas do inicio da melodía. A utilidade do íncipit melódico para atopar melodías emparentadas é moi limitada (fóra de repertorios pechados, onde copias dunha mesma transcrición, dunha mesma execución, aparecen en distintos arquivos persoais e publicacións).

Pola contra, as cadencias son elementos máis estables e representativos do desenvolvemento melódico dunha cántiga. Simplemente pola súa utilidade para manexar ese gran dicionario melódico que é o CPG VII e atopar, quizais, variantes de melodías ou de letras recollidas na zona do noso centro de ensino, penso que debería considerarse a súa inclusión nos criterios de análise (e mesmo substituír ao íncipit melódico). Na miña opinión, non ten sentido resaltar un elemento que a propia Schubarth non volveu empregar desde 1983, e non prestarlle sequera atención a un que é clave na ordenación do CPG VII e que nos da información relevante sobre o tipo de cántiga que temos diante.

Con seguridade hai asuntos máis importantes que tratar ca este, sobre a proba de análise para as oposicións a mestres de música, pero han de quedar para outra entrada.

Notas

*Para ler sobre o sistema de numeración dos graos da escala, clica aquí; sobre as cadencias absolutas, clica aquí.

**A primeira melodía da páxina pertence aínda á táboa anterior, a 64. Debaixo de “Táboa 65: A A Y X” temos 6 melodías (letras a-f). Cada melodía comeza no lado esquerdo e ten o último verso na páxina dereita (223).

***Partitura revisada e reeditada.

 

Este material pódese empregar nas condicións que a licenza de creative commons indica, no fondo desta páxina. Queres apoiar este traballo? Segue o blogue deixando o teu enderezo de correo electrónico no widget do lado dereito da entrada e premendo en “Seguir”: recibirás notificación automática dos novos artigos cando sexan publicados. Ou fálalle aos teus coñecidos músicos del ou dos cursos que dou. Gracias!

Publicado en cadencias, forma | Etiquetado , , , | 1 comentario

Romanceiro tradicional

O pasado mes de novembro aCentral Folque publicou Romanceiro tradicional. Breve antologia das recolhas do Seminario Menéndez Pidal na Galiza (1977-1983), onde me ocupei da parte musical que completa o texto do experto no romanceiro e colaborador do SMP José Luís Forneiro.

[Nesta entrada tes: 1) un resumo e comentario da parte musical; 2) máis abaixo, ligazóns a audios dispoñibles na Rede doutras variantes melódicas, citadas nas notas ao pé da parte musical do libro.]

IMG

No seu escrito sobre o romanceiro tradicional, Forneiro resúmenos os resultados das recollas do SMP: realizadas en 302 lugares das provincias de Lugo e Ourense, principalmente, deron como froito máis de 3.700 versións completas ou fragmentarias de romances (número superior ao de romances conservados no Archivo Menéndez Pidal ou ao de textos publicados até o día de hoxe). Segundo Forneiro, “podemos estimar que o romanceiro da Galiza está integrado por versões de uns 170 temas diferentes. O SMP nas suas pesquisas conseguiu reunir versões de 130 temas, entre eles 15 novos romances.”

Neste volume publícase por primeira vez unha selección das gravacións procedentes do Archivo Sonoro del Romancero (ASOR) da Fundación Ramón Menéndez Pidal, entre as cales destacan pola súa música os cantos de sega recollidos en Soutochao (Vilardevós) ou os romances que cantaron Emilia López Fernández (de Pedrafita do Cebreiro) e María Porfirio (do Incio).

Os apartados A música dos romances e O estudo da música do romanceiro tocan os seguintes temas:

Letra e música / Melodías vellas e novas / Variantes / Melodías, xéneros / A estrofa / Relación entre música e texto: a) forma; b) melodía, ritmo musical e prosodia / Ritmo e modo de interpretación / Compases / Unidades musicais e textuais / Variantes estróficas // Compilacións en Galicia / As achegas do Seminario Menéndez Pidal / Perspectivas

A descrición da música detense nun aspecto indispensable no canto tradicional, e que na miña opinión precisa de maior destaque, pois é esquecido ou tratado de maneira apenas testemuñal por investigadores que publican melodías de romance (Susana Asensio ou Miguel Manzano, entre outros) e por intérpretes do revival da música tradicional: as variantes estróficas. É dicir, as varias solucións melódicas cantadas en distintas estrofas.

Refírome, por exemplo, a forma en que Emilia López Fernández cambia espontaneamente a melodía do romance Morte do príncipe D. João e lle dá en cada volta unha forma distinta. Informantes coma ela non só coñecen cántigas, non son só almacéns de sons e melodías que repiten unha e outra vez da mesma forma, senón que son músicas, teñen musicalidade e transmiten a música dunha forma espontánea que se actualiza cada vez que se canta.

Por outra banda, na preparación do traballo considerei prioritario situar as melodías desta selección dentro do repertorio de Galicia e no seu contexto panhispánico. Para isto é imprescindible recorrer ao Cancioneiro popular galego, onde Dorothé Schubarth estuda en detalle os aspectos musicais e textuais dos romances e traza correspondencias con melodías publicadas noutros cancioneiros, galegos e ibéricos en xeral. Tamén achego variantes das tradicións asturiana, castelá, manchega, portuguesa ou brasileira, é dicir, doutras ramas do romanceiro panhispánico do que forma parte a tradición de Galicia. A lista de variantes só pretende ser ilustrativa, non exhaustiva!

Atopar as variantes das melodías recollidas polo SMP no Cancioneiro popular galego (saber se estas melodías xa foran rexistradas ou non) foi bastante sinxelo gracias ao sistema de clasificación e ordenación das melodías que empregou Dorothé Schubarth. Considerei necesario, ademais de amosar resultados, facer explícito o proceso de busca principalmente a través das cadencias relativas e as táboas do volume VII do CPG, obra tan louvada como pouco lida e peor comprendida. Desde o punto de vista do investigador da música, é unha mágoa que o material doutras coleccións de melodías de romances non estea ordenado de forma semellante. Sobre este tema será necesario volver noutra entrada (e tamén sobre o sistema de clasificación e da busca de melodías no CPG).

Anímovos a que escoitedes a melodía pentatónica de Celinos (Emilia López Fernández) ou do Gato do convento, a versión pousada e ben adornada do Conde Alarcos do tío Lindo dos Córragos (Degrada, Cervantes), ou melodías máis simples como a da Loba parda. Todo isto, á marxe das espléndidas versións de textos de romances como o Belardo e Valdovinos recitado polo cego Pedro Leoncio (Estrada, Cervantes).

Alégrome de que finalmente saísen á luz as recollas do Seminario Menéndez Pidal e de poder colaborar neste traballo, posible gracias á colaboración da FRMP e ao esforzo de José Luís Forneiro, Ramon Pinheiro Almuinha e a equipa de aCentral Folque. E espero que o romance (xénero relegado a un segundo plano no revival da música tradicional en Galicia) e o gusto por cantar estas historias, que por antigas non deixan de ser actuais, agrome de novo.

Para os que xa tedes o libro: podedes consultar no que segue os audios doutras variantes musicais dos romances seleccionados. Inclúo o número da nota ao pé, a páxina en que aparece, un pequeno comentario e mais a ligazón ao audio dispoñible na Rede. Se queredes facervos cun exemplar, á parte de preguntar por el en librerías podedes atopalo aquí.

Ligazóns directas a gravacións doutras variantes melódicas

(citadas nas notas ao pé da parte musical do libro)

#02 Morte do príncipe D. João.

1 (p. 90)variante ligada a texto de romance vulgar (APOI, ID#346)

2 (p. 90)variante con romance, gravada por Alan Lomax en 1952 ao pastor de Cáceres Juan Campo Barquillas.

#05 — Gerinaldo+O conde Sol

3 (p. 104)A melodía ten afinidade coa dunha versión do romance Quinta-feira santa+O rasto divino (IGR 0064.1+1537.1) publicada no APOI (ID#307)

#06 — O conde Alarcos

4 (p. 108)versión moi semellante en ritmo e melodía, tamén de dous versos e coa letra do Conde Alarcos, cantouna Hermitas Varela en Mesía en 1985 (partitura 06.2). Atópase na colección de Baldomero Iglesias Mero no APOI (ID#209)

#11 — O conde preso

5-6 (p. 119)variantes compiladas por Xosé Luís Rivas Mini e publicadas no APOI (ID#77 e ID#118).

#12 — Celinos

7-8 (p. 123)Coa letra do Almocreve e os sete ladrões (IGR 0134) atopamos outras gravacións desta variante melódica, de Ciudad Real (Mañero 2015nº de ref. 0421r) e de Jerez (Petersen, ficha nº 3109).

#16 — O conde Alarcos

9 (p. 135)variante compilada por Samuel G. Armistead entre os sefardís de Tánger, publicada en Fraile Gil 2010 (corte 15 do 1º CD) e dispoñible tamén na web do Archivo Internacional del Romancero pan-hispánico (Petersen, ficha nº 9368).

#17 — Conde Claros em hábito de frade

10 (p. 139)variante coa letra da Irmã perdida (IGR 0169) de Colmenar Viejo (Madrid); José Manuel Fraile Gil, Primera antología sonora del romancero e Petersen; ficha nº 2587).

#18 — Adoração dos Reis Magos

11-12 (p. 141)tipo melódico non exclusivo do ciclo de Nadal; acompaña a letras doutros romances, como A devota do rosário (IGR 0212) e Conde sentenciado despede-se da sua mulher (IGR 0396): APOI, ID#128 e ID#334.

 

Datos         Romanceiro tradicional. Breve antologia das recolhas do Seminario Menéndez Pidal na Galiza (1977-1983). José Luís Forneiro, Sergio de la Ossa. Santiago de Compostela: aCentral Folque, 2019. Libro-CD, col. Chave Mestra nº 18. 154 páxinas, con fotografías orixinais e partituras. ISBN 978-84-949511-7-6

Publicado en romanceiro, Variantes | Etiquetado , , , , | Deixar un comentario